BENG, NOM of Passief?

Sinds bekend is dat vanaf 1 juli nieuwbouwwoningen niet meer voorzien mogen worden van een gasaansluiting is de aandacht voor energiezuinig bouwen enorm toegenomen. Ik betwijfel echter of deze beslissing om van het gas af te gaan zo verstandig geweest is.

Natuurlijk moet de doelstelling zijn om vanwege het klimaat het gebruik van fossiele brandstoffen terug te dringen maar het lijkt alsof de beslissing om gasloos te bouwen vooral samenhangt met de aardbevingsproblematiek in het noorden van ons land. Dit is natuurlijk ook een zeer serieus te nemen probleem maar stoppen met het halen van gas uit de bodem in Groningen hoeft nog niet te betekenen dat dan ook alle woningen gasloos moeten worden. Er zit namelijk een enorme paradox in deze maatregel; Gasloze woningen kunnen leiden tot meer gasverbruik!

Neem als voorbeeld een gemiddeld energieverbruik van een woning in Nederland, 1200m3 gas voor verwarmen, 300 m3 voor warmtapwater en zo’n 3000 kWh aan elektriciteit voor huishoudelijk gebruik en verlichting. (bron: millieucentraal)

Stel dat we deze woning gasloos willen maken, dan zal voor verwarmen van hetzelfde huis 11.760 kWh aan elektriciteit benodigd zijn (omrekenfactor gas>kWh = 9,769, bron:energieconsultant.nl).

De energie die wij in woningen gebruiken is afkomstig van een energiecentrale. Deze energiecentrale haalt deze energie uit grondstoffen en bij het omzetten van deze grondstoffen gaat energie verloren, wat zich laat vertalen in een PE factor (Primairy Energy) factor. Deze factor is voor elektriciteit 2,72 en voor aardgas 1,07. (bron: Energieplan.wordpress.com)

Voor het leveren van 1 m3 gas (equivalent aan 9,769 Kwh) gebruikt een energiecentrale 9,769 x 1,07= 10,452 kWh. Voor het leveren van dezelfde energie maar dan als elektriciteit is dit 9,679 x 2,272 = 26,327 kWh. Qua energieopwekking is gas dus 2.5 x zo efficiënt.

Dit betekent domweg dat als wij dezelfde energiebehoefte voor verwarmen houden maar dit volledig elektrisch willen gaan doen, dat energiecentrales 2,5 keer zoveel energie moeten leveren. Dit betekent dus extra gebruik van gasenergiecentrales en kan zelfs leiden tot extra inzet van kolencentrales. Het gevolg is een navenant hoge CO2-uitstoot van centrales wat zeker niet zal bijdragen aan de klimaatdoelstellingen!

Natuurlijk zou dit opgelost kunnen worden door het grootschalig inzetten van duurzame energieopwekkers als wind, zon en water maar in Nederland wordt nu slechts 12% van alle geleverde energie duurzaam opgewekt. (bron: energievergelijken.nl) We zijn daarmee een zeer slecht presterend land in Europa.

 

Energiekosten bewoners

 

Het verwarmen van een woning en het tapwater met elektriciteit heeft echter ook financiële consequenties voor bewoners!

Aardgas is een relatief goedkope energiebron geweest ten opzichte van elektriciteit. Een gemiddelde m3 aardgas kost in Nederland € 0,63 terwijl 1 kWh aan elektriciteit € 0,20 kost. (bron: Milieucentraal)

De jaarlijkse energiekosten voor de eerder genoemde woning op basis van gas zijn dan:

1.500 m3 x € 0,63 + 3.000 kWh x € 0,20 = € 1.545,-

Dezelfde woning maar dan volledig elektrisch verwarmd komt neer op

1.500 x 9,769 = 14.654 kWh x € 0,20 + 3.000 kWh x € 0,20 = € 3.530,80 per jaar.

De energiekosten voor de bewoner zijn dus meer als verdubbeld! Domweg overschakelen van gas op elektriciteit lijkt dus niet erg zinvol.

De oplossingen die de bouwwereld hiervoor aandraagt bestaan voornamelijk uit het toepassen van PV panelen (in de volksmond zonnepanelen genoemd) en door het vervangen van de CV-ketel door een warmtepomp.

Naast deze 2 opties zijn er nog talloze andere mogelijkheden zoals pelletkachels of zonnecollectoren maar er wordt toch vooral gestuurd op PV en warmtepompen.

 

                 panelen                 warmtepomp

Regelgeving

Dat er nu zo ingezet wordt op PV-panelen en warmtepompen heeft vooral te maken met de huidige regelgeving in Nederland.Wie een woning wil bouwen, moet een aanvraag indienen waarbij als onderdeel een zogenaamde EPC-berekening aangeleverd dient te worden.

Deze berekening van de Energie Prestatie Coëfficient is een rekenmethode waarbij de bouwkundige gegevens van de woning ingevoerd worden samen met de toe te passen installaties en de energiebesparende maatregelen. De uitkomst van de berekening is een referentiegetal die vanaf de invoering in 2006 is teruggebracht van 1,4 naar de huidige norm van 0,4.

De uitkomsten van het programma worden sterk beïnvloed door de keuze van de installaties en met name door het toepassen van warmtepompen en PV-panelen kan als snel voldaan worden aan de gevraagde eis. Het grote nadeel van deze berekening is dat de werkelijk berekening erachter niet inzichtelijk is.Het heeft er alle schijn van dat de installatiebrache een grote invloed heeft gehad op de uitkomsten van de berekeningen, waardoor de energetische kwaliteit van de schil van het gebouw ondergewaardeerd is gebleven.

Omdat er meer aansluiting gezocht wordt op de Europese regelgeving is besloten om de EPC berekening vanaf 1 januari 2020 te vervangen door de BENG methodiek.Deze BENG (Bijna Energie Neutrale Gebouwen) berekening zelf is nog in ontwikkeling maar de normen zijn al wel vastgesteld. BENG bestaat daarbij uit 3 normen, deze zijn voor woningen:

BENG 1      Energiebehoefte, maximaal 25 kWh per m2 gebruiksoppervlak/jaar.

BENG2       Primaire fossiel energiegebruik, maximaal 25 kWh per m2 gebruiksoppervlak/jaar

BENG3       Aandeel hernieuwbare energie, minimaal 50%

(bron: RVO Nederland)

Deze nieuwe BENG methodiek is een grote stap in de goede richting, vooral BENG 1 zal betekenen dat er een energetisch betere schil gebouwd zal moeten worden en de uitkomsten uitgedrukt in energie per m2 geven ook een veel beter inzicht in de werkelijke energetische kwaliteit van het gebouw.Wel is te hopen dat de rekenmethode die nu nog in ontwikkeling is transparanter zal worden dan de EPC en dat uitkomsten van de berekening niet beïnvloed worden door lobby van de installatiebranche.

Bouwkosten

Het is duidelijk dat de bouwkosten de afgelopen periode flink zijn gestegen. Aannemers die tijdens de crisis hebben moeten inkorten op personeel moeten nu extern personeel, veelal ZZP ‘ers, inschakelen die vanwege de schaarste hun uurtarieven flink opschroeven.Bouwmaterialen stijgen nog steeds en steeds vaker zien wij bouwprojecten stilgelegd worden om financiële redenen. Het is alleen maar te hopen dat deze situatie niet zal leiden tot een volgende crisis!

Met de opgave om gasloze woningen te bouwen wordt gesteld dat nieuwbouwwoningen nog eens 10 procent duurder uit zullen vallen. Op een vrijstaande woning van 3 ton praten we dan over nog eens € 30.000,- extra bouwkosten. We zien nu al dat steeds minder mensen kiezen voor het bouwen van een nieuwe woning en inplaats daarvan een bestaande woning kopen.

Maar klopt deze 10 procent wel?

Als een nieuwbouwwoning voorzien wordt van een luchtwarmtepomp in plaats van een CV- ketel moet rekening gehouden worden met de volgende installatiekosten:

Luchtwarmtepomp t.b.v. verwarmen inclusief montage € 8.000,-

Warmtapwaterboiler of Boiler t.b.v. warmtapwater inclusief montage € 2.500,-

afgiftesysteem vloerverwarming blijft gelijk (bij nieuwebouw vervallen de kosten voor een CV-ketel)

Totale meerkosten € 9.000,- inclusief BTW, bij een woning van 3 ton dus 3 procent.

De vraag is om het zinvol is om een gebouw te voorzien van een Warmtepompinstallatie zonder

Passiefbouwen

Als in 2020 de BENG van kracht wordt zal er meer gekeken moeten worden naar hogere isolatiewaarden van de schil, naar een betere kierdichtheid (lekken in de woning) en naar een beter ventilatiesysteem met warmteterugwinning (WTW), kenmerken die ook van toepassing zijn bij het zogenaamde Passief bouwen.

Deze in de 90-er jaren ontwikkelde methode heeft zich inmiddels wereldwijd bewezen als een beproefde methode om de energievraag terug te dringen en is wereldwijd gezien de snelst groeiende verduurzamingsmethode.

Passiefbouwen gaat uit van een maximale energievraag voor verwarmen van 15 kWh/m2/jaar en gaat dus nog een stapje verder dan de aankomende BENG1-norm van 25kWh/m2/jaar

Als we ervan uitgaan dat een gemiddelde woning zo’n 150m2 vloeroppervlak heeft met 1200m3 gas voor verwarmen, oftewel 11.760 kWh, zal deze woning - traditioneel gebouwd- dus 78,4 kWh/m2/jaar aan energievraag hebben.

Passief gebouwd heeft dezelfde woning maximaal 15 kWh/m2/jaar, dus 5 x minder.

Volgens de BENG1 eis zal deze energievraag 3x minder worden.

De kracht van passiefbouwen zit hem daarin dat de energievraag zodanig laag is dat nauwelijks nog een verwarmingsinstallatie benodigd is. In plaats van extra kosten voor bijvoorbeeld een luchtwarmtepomp kan er juist fors bespaard worden op de installatiekosten. Verwarmen kan eenvoudig met een elektrisch element of met infrarood waardoor kosten voor vloerverwarming, CV of warmtepompen uitgespaard kunnen worden.

Bijkomend voordeel is dat een passief gebouwde woning gezien wordt als het optimum qua comfort in een woning.

Ten opzichte van de huidige woning zal beduidend beter geïsoleerd worden, gemiddeld zal het dubbele aan isolatie toegepast worden en moeten er ook beter geïsoleerde kozijnen en drievoudige beglazing gebruikt worden. Dit betekent hogere bouwkundige kosten, maar een enorme kostenbesparing op installaties.

Een ideaal bouwmodel zou zijn, de energetische kwaliteit van passiefbouwen te combineren met duurzame ecologische en circulaire materialen, aangevuld met een compacte energiezuinige installatie zoals een kleine warmtepomp of een minisplit-airco.

De bouwkundige meerkosten voor extra isolatie en beter geïsoleerde kozijnen bedragen bij een gemiddelde woning ten opzichte van een nieuwe traditionele woning zo’n € 20.0000,-.

De besparing op de installatie, omdat er nauwelijks warmtevraag is, kan al gauw zo’n € 10.000,- bedragen, per saldo dus een meerprijs van € 10.000,-. Echter hebben we dan een woning die een veel lagere energievraag heeft met dus ook lagere energiekosten.

150m2 x 15 kWh/m2 = 2.250 kWh/jaar aan energievraag voor verwarmen,

Tapwater blijft 2.930 kWh/jaar en Huishoudelijk blijft 3.000 kWh/jaar.

Bij volledig elektische opwekking is dit dus totaal 8.180 kWh/jaar oftewel € 1.636,- per jaar.

 Bij gebruik van een warmtepomp met een COP van 3,0 is dit

(2.250+2.930)/3 + 3.000= 4.726 kWh/jaar oftewel € 945,20 per jaar.

Energieneutraal

Er worden tegenwoordig in het kader van duurzaamheid allerlei termen gebruikt zoals energiezuinig, energieneutraal en nul-op-de-meter waarbij deze begrippen niet alleen bij de consument voor veel onduidelijkheid zorgen.

De term energieneutraal wordt in praktijk genoemd voor een gebouw dat per saldo een energieverbruik van nul heeft. Er wordt dus evenveel opgewekt of terug geleverd als er gebruikt wordt volgens de energiemeter in de meterkast.

Een woning met een EPC uitkomst van 0,0 wordt echter ook omschreven als een energieneutrale woning terwijl deze per saldo op de meter helemaal niet nul hoeft te zijn.

Vooral woningcorporaties maken veelvuldig gebruik van de NOM ( nul op de meter) methodiek. Ook hierbij wordt vaak met de EPC de energievraag berekend en samen met een uitgebreide onderbouwing kan het NOM-keur verkregen worden.

 

Rekenwijze

 

In Nederland is het verplicht om als onderdeel van de vergunningsaanvraag een EPC berekening in te dienen. Hoewel de uitkomst van deze berekening slechts een Coëfficient is waarop getoetst wordt, kunnen er uit dit programma ook energieverbruiken afgeleid worden, naast kengetallen voor EP-indexen en een voorlopige indicator voor BENG uitkomsten.

Met name de EP-indexen zijn van groot belang voor woningcorporaties omdat de uitkomsten hiervan bepalend zijn voor financiële berekeningen.

 Voor het berekenen van een passiefhuis wordt gebruik gemaakt van een zogenaamde PHPP berekening (Passiv Haus Plannung Paket). Deze berekening is een stuk complexer dan een EPC berekening maar is wel volledig transparant en wordt wereldwijd toegepast.

 Als we exact hetzelfde gebouw invoeren in zowel de EPC als de PHPP zijn de uitkomsten qua energieverbruik totaal verschillend. Het door de EPC berekende energieverbruik voor verwarmen wordt bij een standaard geïsoleerde woning veel lager berekend dan in een PHPP berekening, het verschil kan al snel een factor 4 zijn wat de vraag oproept welk programma het juist heeft.

Feit is dat op dit moment vele bouwprojecten berekend zijn op de uitkomsten van de EPC en we kunnen alleen maar hopen dat we straks niet geconfronteerd worden met onverwacht hoge energiekosten.

 

 

Conclusie

 

De beslissing om woningen zonder gasaansluiting te bouwen lijkt overhaast genomen te zijn, vanuit de klimaatdoelstellingen gezien is het goed dat we af willen van fossiele brandstoffen, en zeker met de problematiek van Groningen in ons achterhoofd. In realiteit kan dit echter betekenen dat energiecentrales extra energie moeten produceren waarmee de CO2-uitstoot alleen maar toeneemt.

Pv-panelen zijn prima om zelf zoveel mogelijk energie op te wekken, ze verlagen echter niet de warmevraag van het gebouw maar compenseren vooral de jaarlijkse energierekening, totdat de salderingsregeling aangepakt wordt.

Willen we gasloos bouwen dan alleen in daarvoor geschikte woningen met een laagtemperatuursysteem en een goede bouwkundige energetische schil.

De beste manier om energie te besparen, het terugdringen van de energievraag, wordt bereikt door veel beter te isoleren dan we gewend zijn.

De in 2020 van kracht zijnde BENG eisen zullen wat dit betreft een forse verbetering opleveren maar brengen vanwege de nog steeds benodigde installaties behoorlijke extra kosten met zich mee.Daarbij is het de vraag in hoeverre de BENG rekenmethode nog beïnvloed gaat worden door belanghebbende organisaties en of daarmee de uitkomsten realistisch en betrouwbaar zijn.

Een goed alternatief is al lang voorhanden, bij passiefbouwen hoeft er nauwelijks nog verwarmd te worden; hier kan een eenvoudige installatie volstaan.

 

Greendrinks Passiefbijeenkomst

9 APRIL 2015

Naar aanleiding van de bouw van de 1e gecertificeerde Passiefwoning in Emmen vertelden Ruud Room van ROOM Ontwerp en Bouwadvies en Henk Wegkamp van Dantuma-Wegkamp aan ruim 130 belangstellenden “alles” over deze in Nederland nog tamelijk onbekende maar in het buitenland veel gebruikte methode. De GreenDrinks met het grootste aantal bezoekers ooit. . . .

In een kleine stand van respectievelijk Kuipers&Koers, Gemeente Emmen en Drenthe College kon men verder terecht voor info over de bouw van die 1e Passiefwoning , de aankoop van een bouwkavel en de opleidingsmogelijkheden voor deze nieuwe bouwmethode.

WETHOUDER JISSE OTTER.

De wethouder voor wonen gaf aan met tevredenheid terug te kijken op de start van de bouw van de eerste Passiefwoning in Emmen in november 2014.  Jaarlijks moeten er zo’n 500 woningen worden vernieuwd of vervangen en dat zou veel duurzamer moeten gebeuren dan in de afgelopen decennia.  De daardoor te realiseren besparing levert financiële middelen op om die bijvoorbeeld aan te wenden voor de werkgelegenheid. Concreet kan de gemeente nog een subsidie verlenen op de volgende 4 te bouwen Passiefwoningen.

RUUD ROOM: WAT IS “PASSIEF BOUWEN”.

Optimaal wooncomfort, een gezond binnenklimaat en geen energiekosten voor de bewoners. Dat is de toekomst! De overheid heeft als doelstelling om in 2020 alleen nog maar energieneutraal te bouwen.
Met de Passiefbouw-methode is het echter nu al mogelijk om dat te realiseren, waardoor de totale kosten lager zijn dan bij traditionele nieuwbouw.
In dat kader is relevant om te vermelden dat in Brussel en in Frankfurt al in 2016 alleen nog maar “passief” mag worden gebouwd. Een krachtig signaal.
Bij “Passiefbouwen” wordt de gratis beschikbare energie van de zon optimaal benut door zon-georiënteerd te ontwerpen. Daardoor is voor verwarming van een Passief gebouw nauwelijks aanvullende energie nodig.
Door toepassing van zeer hoge isolatiewaarden, kierdicht bouwen en een uitgekiend installatieconcept wordt een comfortabel, gezond en zeer energiezuinig gebouw gerealiseerd.
Een passief gebouwde woning gebruikt slechts 1/10e van de energie die nodig is voor het verwarmen van een vergelijkbare traditioneel gebouwde woning en is daarom de ideale basis voor een energie-nul of energie-neutrale woning. Zie ook de presentatie Ruud Room..

HENK WEGKAMP: PASSIEF RENOVEREN.

Passief bouwen is een permanent zoeken naar het optimum tussen techniek en bouwlasten. Dantuma-Wegkamp heeft een programma ontwikkeld om rendementsberekeningen voor bestaande woningen te kunnen maken. Afhankelijk van de uitkomsten kunnen dan de meest optimale maatregelen worden gekozen en worden genomen. Doel: Gezonder, Comfortabeler en Goedkoper wonen.
Zie ook de Presentatie Henk Wegkamp.